POWSTANIE WARSZAWSKIE DZIEŃ PO DNIU

20 WRZEŚNIA 1944

Tego dnia Komendant Główny AK, generał Tadeusz Komorowski „Bór” wydaje rozkaz przeorganizowania oddziałów powstańczych Armii Krajowej w regularne oddziały Wojska Polskiego. Utworzono Warszawski Korpus Armii Krajowej, którego dowódcą został generał brygady, Antoni Chruściel „Monter”. Jego zastępcą był pułkownik Karol Ziemski „Wachnowski”. W skład Korpusu wchodzą trzy dywizje piechoty: 8 Dywizja Piechoty imienia Romualda Traugutta, złożona z oddziałów walczących na Żoliborzu i w Puszczy Kampinoskiej (pełniącym obowiązki dowódcy jest podpułkownik Mieczysław Niedzielski „Żywiciel”), 10 Dywizja Piechoty imienia Macieja Rataja, złożona z oddziałów walczących na Mokotowie (pełniącym obowiązki dowódcy jest podpułkownik Józef Rokicki „Karol”), 28 Dywizja Piechoty imienia Stefana Okrzei, złożona z oddziałów walczących w Śródmieściu, którymi dowodzi pułkownik Franciszek E. Pfeiffer „Radwan”. Poszczególne pułki zachowują numerację z roku 1939. Ponadto, dla podtrzymania tradycji powstańczej, oddziały zachowują dotychczas używane nazwy. Komenda Główna i Komenda Okręgu AK ujawniają nazwiska oficerów. Następnego dnia publikuje je prasa powstańcza. 

Na Czerniakowie trwają zaciekłe walki przy ulicy Wilanowskiej. Zdziesiątkowani obrońcy odpierają zmasowane ataki nieprzyjaciela. Zacięte walki toczą się o poszczególne domy przy Wilanowskiej, Idźkowskiego i Solcu. Resztki oddziałów "Radosława" oraz "Berlingowcy" odpierają ataki niemieckie wzdłuż ulicy Wilanowskiej. 

Ze zdobytych domów SS-mani Dirlewangera spędzili około 1000 osób do magazynów „Społem” przy ulicy Czerniakowskiej. Niemcy rozstrzeliwują wszystkich młodych mężczyzn i kobiety, którzy w ich ocenie mogli brać udział w powstaniu. Wśród zamordowanych jest łączniczka Maria Cetys „Szympans” 

W czasie walk na Czerniakowie ginie kapral „Warszawiak”, dwunastoletni żołnierz, Witold Modelski. 

W nocy ppłk Jan Mazurkiewicz "Radosław" z niezdolnymi do walki, ale mogącymi jeszcze chodzić 200 powstańcami, wycofuje się kanałami z Powiśla Czerniakowskiego na Mokotów. Dowództwo nad oddziałami powstańczymi na Czerniakowie objął kpt. Ryszard Białous „Jerzy”, dowódca batalionu „Zośka” i pułku „Broda 53”. 

W nocy przeprawia się łodziami na praski brzeg grupa rannych żołnierzy oraz powstańców. Niemcy likwidują ostatecznie desant „berlingowców” ulokowany w pobliżu Mostu Poniatowskiego. W całodziennym boju ginie większość żołnierzy lub dostaje się do niewoli. Nielicznym udaje się wrócić przez Wisłę na praski brzeg. 

Na żoliborski brzeg Wisły, nocą z 19 na 20 września przeprawia się kolejna grupa żołnierzy 6. Pułku Piechoty, wzmacniając przechwycony przyczółek na Kępie Potockiej. Dopiero tego dnia dowódca Żoliborza, ppłk Mieczysław Niedzielski „Żywiciel”, dowiaduje się o obecności żołnierzy 6 Pułku Piechoty na lewym brzegu Wisły. Pułkownik „Żywiciel”, znając sytuację na terenach wyzwalanych przez Sowietów, wiedząc o aresztowaniach żołnierzy i uprzednim rozbijaniu oddziałów AK przez partyzantkę radziecką na terenach dawnych Kresów Wschodnich, wydaje zarządzenie o zachowaniu ostrożności w momencie zetknięcia się z lądującymi na Kępie Potockiej żołnierzami 2 Dywizji Piechoty 1 Armii LWP.

Karol Karasiewicz 

20 września 2020 roku
Przyczułek Czerniakowski. Ranni powstańcy i żołnierze-berlingowcy w niemieckiej niewoli. 
Fot. Bundesarchiv, Bild 146-2005-0038 / August Ahrens / CC-BY-SA
Fot. MaSzt
Copyright ©2020 Warszawa Express, All Rights Reserved.
Przygotowanie strony: Sławomir Chodorski
Liczba odwiedzin: 193245