LATO 1920 – UPAŁ, ROZRYWKI I NIE TYLKO

Na rynku wydawniczym w związku z setną rocznicą wojny polsko-bolszewickiej pojawiła się oryginalna pozycja Joanny Rolińskiej „Lato 1920” wydana przez Bellonę. To książka ukazująca na podstawie artykułów prasowych tamtego czasu codzienne życie Warszawy od 20 czerwca do 21 sierpnia 1920 roku. 

Trwający ponad dwa lata konflikt zbrojny z bolszewikami wynikał ze sporów terytorialnych, politycznych i ideologicznych. Niepodległa Polska dążyła do ukształtowania korzystnych dla siebie granic wschodnich. Bolszewicy natomiast nie zarzucili imperialnych dążeń państwa rosyjskiego i przez Polskę zmierzali do owładnięcia Niemiec i krajów Europy Zachodniej. Armia polska w bardzo trudnej wojnie powstrzymała bolszewików. Ale choć działania wojenne rozpoczęły się w lutym 1919 roku, to Warszawa daleka od tych działań tętniła swoim codziennym życiem i zwykłymi sprawami. Taką też stolicę, zachłyśniętą niedawno odzyskaną wolnością, ukazuje nam Joanna Rolińska. 

„Lato 1920” to złożony portret stolicy, uzupełniany przez autorkę, ale stworzony głównie z codziennych informacji, doniesień i komentarzy prasowych tamtego lata, dotyczących wielkiej polityki, jak choćby formowania się rządu Grabskiego i sporów toczących się wokół tego (głównie między endencją a PPS), licznych strajków wynikających z trudnej sytuacji gospodarczej nowego państwa, przede wszystkim jednak dotyczących życia codziennego, związanego z wydarzeniami kulturalnymi, plotkami z tak zwanych sfer wyższych i życia znanych osobistości. Łatwo rozpoznać w książce perspektywę przeciętnego warszawiaka ukazującą zwyczajne tętniące miejskie życie, którego bogactwa nie sposób sobie wyobrazić, a autorka pieczołowicie je wydobywa. Dzień po dniu. Drożyzna, bójki, brak mieszkań, widmo chorób, premiery w teatrach i kabaretach, afery kryminalne, procesy sądowe, zaskakująco duża fala samobójstw, życie kawiarniane i ogródkowe…. Oprócz tego popularne i polecane książki, spektakle, miejsca na spędzenie wakacji…. Bardzo ciekawie ukazana jest ówczesna moda na chodzenie do „kinematografów”. Społeczeństwo warszawskie w pełnej krasie, prezentowane i komentowane również przez znaczących już wówczas pisarzy, na przykład Stefana Żeromskiego, Marię Dąbrowską czy Marię Rodziewiczównę. 

Ten obraz stolicy nie jest jednolity. Miasto jest skłócone, szarpane różnymi namiętnościami, sprzecznymi dążeniami, rozedrgane gwałtowną nagłą wolnością. W tym obrazie skazą niewątpliwą, rzucającą się w oczy jest szerzący się antysemityzm, co widać w skali antyżydowskiej publicystyki, w szykanowaniu i wyśmiewaniu Żydów czy choćby w ogłoszeniach prasowych: „Wynajmę pokój tylko chrześcijaninowi”. Te nastroje pogarszały się wraz ze zbliżającą się do Warszawy wojną, choć i Żydzi licznie szli do armii. Zagrożenie wolności z jednej strony bowiem nadal przez wielu traktowane było z obojętnością, z drugiej apel Piłsudskiego wywołał wielki zryw mobilizacyjny warszawiaków i uroczysty wymarsz oddziałów. Przy tym msze za generałów i żołnierzy, procesje błagalne. Na łamach prasy doniesienia znad Wkry, spod Radzymina, wieść o bohaterskiej śmierci młodego księdza, Ignacego Skorupki, pod Ossowem, a kilka dni później obszerne relacje z uroczystości pogrzebowych. Hołd w prasie oddawano też innym poległym żołnierzom, często bardzo młodym. Zasługa strategii Piłsudskiego czy rzeczywiście „cud nad Wisłą”, jak pisano? Na tę kwestię też Joanna Rolińska zwraca naszą uwagę. 

Książka „Lato 1920” porywa różnorodnością tematów i formą, zaciekawia licznymi portretami ludzi – znanych, sławnych aktorów i literatów, gwiazd kabaretowych, przedsiębiorców, finansistów, ale też zwykłych nieznanych ludzi, do których dzięki prasie i własnej zdumiewającej pracy autorka dotarła, wiernie tym samym oddając ducha i klimat tamtego okresu, a atrakcyjności książce dodają liczne ilustracje (np. rysunki satyryczne), fotografie, plakaty, ogłoszenia typu „kupię, sprzedam, poszukuję”, czasami zabawne, czasami tragiczne. Ciekawe, jaki portret Warszawy wyłoniłby się dziś, gdyby ktoś pokusił się o taką obserwację życia? Czy to też byłaby fascynująca lektura?

Marta Chodorska

15 września 2020 roku 
Lato 1920

Autor:  Joanna Rolińska
Wydawnictwo: Bellona
Rok wydania: 2020
Oprawa: twarda
Liczba stron: 455 
Format: 24.0 x 19.0 cm

Fot. Tomasz Chodorski
Copyright ©2020 Warszawa Express, All Rights Reserved.
Przygotowanie strony: Sławomir Chodorski
Liczba odwiedzin: 117598