NIEDZIELNY SPACER: MONIUSZKO

Stanisław Moniuszko mieszkał w Warszawie na stałe przez ostatnie czternaście lat swojego życia. W połowie 1858 r. objął stanowisko pierwszego dyrygenta i organizatora opery w Teatrze Wielkim a na jesieni ściągnął do miasta swoją dość liczną rodzinę. Przez te lata rodzina Moniuszków często zmieniała mieszkania, choć wybierali zawsze rejon Krakowskiego Przedmieścia i Ogrodu Saskiego. Na budynku naprzeciwko kościoła św. Anny można znaleźć informację, że kompozytor mieszkał tam w latach 1858 – 1860, to był ich pierwszy warszawski adres. Potem były kolejne: Krakowskie Przedmieście 71, Wierzbowa 2, Niecała 9, Nowy Świat 39 i wreszcie ostatni: Mazowiecka 3 (dziś też jest tam pamiątkowa tablica). Te zmiany wynikały z niemal legendarnych kłopotów finansowych kompozytora. Przykładny mąż i kochający ojciec oraz niezwykle pracowity Moniuszko... nie umiał wyceniać swoich prac. 

Te adresy mieszkań to nie jedyne warszawskie miejsca, które warto odwiedzić podczas spaceru śladami Stanisława Moniuszki. Dzisiejszy Teatr Wielki – Opera Narodowa to budynek odbudowany po zniszczeniach wojennych i ponownie otwarty w 1965 r. Monumentalna fasada tego gmachu to odwołanie do oryginalnej architektury zaprojektowanej przez Antonio Corazziego w I połowie XIX w. 

Przed lewym skrzydłem budynku (bliżej ul. Moliera) stoi pomnik kompozytora autorstwa Jana Szczepkowskiego (1878 - 1964). Kompozytor w długim płaszczu opiera się na lirze korbowej (symbolu polskiej muzyki ludowej) i trzyma pod pachą zbiór nut. Rzeźba powstała w 1936 roku i zasadniczo przetrwała wojnę choć została uszkodzona. Odrestaurowany pomnik stanął na pl. Teatralnym również w 1965 r. Przy okazji warto zwrócić uwagę na ozdobny cokół i zdobiące go płaskorzeźby muzykantów. 

Kolejny moniuszkowski adres związany z pracą to Warszawski Instytut Muzyczny gdzie kompozytor wykładał. Jego spadkobiercą jest dziś Uniwersytet Muzyczny Fryderyka Chopina, który mieści się przy ul. Okólnik. Jednak w czasach Stanisława Moniuszki zajęcia odbywały się na Zamku Ostrogskich – dziś to Muzeum Fryderyka Chopina. 

Stanisław Moniuszko był bardzo religijny – zwykle zaczynał dzień od wysłuchania mszy. W Warszawie często można go było spotkać u Wizytek. Kościół należący do zakonu Wizytek, czyli kościół i klasztor pod wezwaniem Opieki św. Józefa Oblubieńca Niepokalanej Bogurodzicy Marii nie został zniszczony w czasie II wojny światowej - uszkodzeniu uległy jedynie: narożnik budowli i jedna z kaplic. Stało się to na początku wojny, w czasie bombardowań w 1939 r. Dziś ten warszawski kościół kojarzy się bardziej z Fryderykiem Chopinem, który grał w nim na organach. Warto przypomnieć, że 19 maja 1872 r wykonano u Wizytek Mszę Piotrawińską, utwór, który okazał się ostatnią kompozycją Stanisława Moniuszki. 

Przed przeprowadzką Stanisław Moniuszko bywał w Warszawie kilkakrotnie. W podróży zatrzymywał się w nieistniejącym dziś Hotelu Rzymskim (dziś to okolice skrzyżowania ul. Moliera i ul Trębackiej). Natomiast kiedy pracował w naszym mieście nad przerabianiem libretta Halki w 1857 r. wynajął lokum przy Oboźnej 8. To było szalone lato, bo pracy było dużo i jeszcze więcej obowiązków towarzyskich i PR. Mimo to kompozytor znalazł czas na rozrywki: chodził do teatrów i na koncerty, na przykład do Dolinki Szwajcarskiej. Spacerował alejkami Ogrodu Saskiego, gdzie istniała ówcześnie modna pijalnia wód mineralnych. Wreszcie stołował się w warszawskich restauracjach – w listach pisał o zupie rakowej i zrazach nelsońskich.

Maestro miał też swoją ulubioną kawiarnię – znany ówcześnie cukiernię Ludwika Kocha przy Krakowskiem Przedmieściu 1. Lokal był znany i ceniony ze względu na wyroby cukiernicze i wyjątkową klientelę. U Kocha bywali Józef Ignacy Kraszewski, Tytus Chałubiński (król Tatr i ich odkrywca dla turystów z nizin) i Leopold Kronenberg (wielki finansista i filantrop). W annałach warszawskiego cukiernictwa to miejsce jest związane z rewolucją estetyczną i obyczajową: to u Kocha wprowadzono podawanie widelczyków do ciastek oraz patery do układania ciastek w piramidki, które potem dekorowały witrynę.

W Warszawie są jeszcze inne miejsca związane z biografią kompozytora, na przykład Pałac Staszica, a raczej ta jego część, gdzie znajdowały się mieszkania na wynajem i Gimnazjum Pijarów, dziś Akademia Teatralna im. Aleksandra Zelwerowicza przy ul. Miodowej. Od 1827 r. Stanisław Moniuszko mieszkał w Warszawie i przygotowywał się do nauki w tym prestiżowym gimnazjum. W 1830 r. zdał nawet egzamin do klasy IV, ale nauki nie podjął ponieważ rodziny nie było stać na pozostanie w Warszawie na dłużej. W tym czasie mieszkał na Żoliborzu i w wynajętym mieszkaniu w Pałacu Staszica – z jego okien obserwował odsłonięcie pomnika Mikołaja Kopernika (11 maja 1830). 

Na warszawskich Powązkach można odwiedzić grób Stanisława Moniuszki. W 1908 r. ciała kompozytora i jego żony Aleksandry, która zmarła w 1891 r., spoczęły w grobowcu ufundowanym przez Warszawskie Towarzystwo Muzyczne. Po II wojnie światowej rodzinę Moniuszków rozdzielono. Obecnie grobowiec kompozytora znajduje się w kwaterze 9 (rząd III), natomiast grobowiec rodzinny - w kwaterze 180. Msza pogrzebowa odbyła się 7 czerwca 1872 r. w Kościele św. Krzyża, przemarsz żałobników ulicami Warszawy trwał cztery godziny i zgromadził około 80 tysięcy ludzi.

Agnieszka Kus

17 maja 2020 roku
Fot. Agnieszka Kuś
Copyright ©2020 Warszawa Express, All Rights Reserved.
Przygotowanie strony: Sławomir Chodorski
Liczba odwiedzin: 192729