LACHERT – WARSZAWSKI LE CORBUSIER

Architekt – wizjoner, członek twórczej awangardy lat 20. i 30., projektant powojennego Muranowa urodził się 120 lat temu. 

Bohdan Lachert zajmuje ważne miejsce wśród polskich architektów okresu międzywojennego. Wraz z tak znanymi twórcami jak Stanisław i Barbara Brukalscy, Helena i Szymon Syrkusowie, Józef Szanajca, Lech Niemojewski należał do licznej grupy architektów młodego pokolenia o nowatorskim, modernistycznym spojrzeniu na architekturę. W odrodzonej Polsce po latach zaborów widzieli swoją rolę w tworzeniu awangardowej architektury, a jednocześnie otwartej i wrażliwej na potrzeby społeczne. 

W okresie powojennym, mimo, że nie odszedł od swoich modernistycznych zainteresowań, skupił się głównie na pracy pedagogicznej, zaś jako projektant przeszedł do historii jako twórca Muranowa. 

Pochodził z majętnej rodziny Polaków osiadłych w Rosji. Ojciec, Wacław, zarządzał dużym koncernem przemysłowym obejmującym zakłady włókiennicze, kopalnie i szyby naftowe. W trudnym okresie I wojny światowej zaangażował się w pomoc miejscowej Polonii, a także polskim jeńcom wojennym. Taka działalność w porewolucyjnej Rosji radzieckiej nie mogła się podobać bolszewikom. Lachertowie zmuszeni byli opuścić Moskwę. Osiedlili się w Warszawie. 

Młody Bohdan rozpoczął studia prawnicze, jednak po roku zmienił kierunek. Niezwykle uzdolniony rysunkowo, wstąpił na Wydział Architektury Politechniki Warszawskiej. Jego mentorem podczas studiów był profesor Ludwik Świerczyński, dziekan Wydziału Architektury, jednocześnie znakomity architekt modernizmu. Wywarł wielki wpływ na młode pokolenia architektów. Zasłynął jako projektant m.in. Żoliborza Oficerskiego, gmachu Ministerstwa Komunikacji, a przede wszystkim Banku Gospodarstwa Krajowego. 

Bohdan Lachert w czasie studiów poznał Józefa Szanajcę, z którym związał się do końca jego życia. Zaraz po dyplomie założyli pracownię architektoniczną. Funkcjonowała ona przez cały okres międzywojenny. Stanowili niezwykle zgrany duet architektów. Lachert traktował Szanajcę jak członka rodziny. Ich współpracę przerwała tragiczna śmierć przyjaciela we wrześniu 1939 roku. Zmobilizowany do wojska, zginął w czasie nocnego patrolu. 

Okres życia Lacherta, po obronie dyplomu w 1926 roku, to bardzo twórczy i aktywny okres jego życia. Oprócz czynnej pracy architekta, rozpoczął pracę pedagogiczną na Wydziale Architektury. Jednocześnie został współzałożycielem grupy Praesens, stowarzyszenia artystycznego mającego za cel integrować środowisko architektów, a także artystów współpracujących przy projektowaniu, jak np. artystów plastyków. Ważnym celem grupy było śledzenie najnowszych trendów architektonicznych i technicznych i propagowanie ich w środowisku. Uważał, że zawód architekta posiada także ważny aspekt społeczny. 

Jednym z pierwszych projektów Lacherta, zaraz po uzyskaniu uprawnień budowlanych, jest projekt jego własnego domu przy ul. Katowickiej 9. Stanowi dowód śmiałości architekta nie bojącego się nowości. Wybudowany w latach 1928-1929 dom wzorowany jest na powstałym rok wcześniej w Stuttgarcie budynku samego mistrza, Le Corbusiera. Wykonany został z dopiero co opatentowanego materiału budowlanego - pianobetonu. W projekcie zawarł wszystkie programowe 5 punktów szwajcarskiego architekta. Patrząc i dziś, łatwo zauważyć konstrukcję na słupach, poziome pasy okien czy spiralne schody prowadzące na taras na dachu domu. Czy ten śmiały projekt sprawia wrażenie ponad 90-letniego zabytku? Ten pionierski projekt Bohdana Lacherta można uznać także za jego manifest programowy. 

Lista projektów spółki Lachert-Szanajca w okresie międzywojennym jest dość długa. Ich realizacje spotkać można na Francuskiej, Berezyńskiej, Frascati. Na Żoliborzu zespół domów dla pracowników ZUS i jeszcze wiele innych. 

Po wojnie Bohdan Lachert współpracował z Biurem Odbudowy Stolicy. Jednym z dużych, ważnych projektów, jakie zrealizował był wzniesiony na fundamentach zniszczonego gmachu Towarzystwa Ubezpieczeniowego „Rossija”, bank PKO przy ul. Marszałkowskiej, powszechnie znany jako „dom pod sedesami”. 

Bohdana Lacherta zapamiętamy jednak przede wszystkim z jego sztandarowego, powojennego dzieła, osiedla na Muranowie. W 1947 roku, z uwagi na całkowite zniszczenie terenu dawnego getta, zadecydowano o zbudowaniu od podstaw nowego osiedla mieszkaniowego. Zadanie to powierzono właśnie Lachertowi. Postanowiono również nie usuwać ogromnych zwałów gruzu, stąd na Muranowie widzimy zróżnicowanie wysokości budynków budowanych na różnych poziomach terenu. Architekt stworzył osiedle przyjazne mieszkańcom, gdzie najbardziej potrzebne obiekty, czyli sklepy, szkoły, przedszkola są dostępne w pobliżu domów mieszkalnych. 

Doceniając zasługi Bohdana Lacherta dla Muranowa, mieszkańcy dzielnicy postanowili uczcić architekta. Kilka dni temu, skwerowi przy alei Solidarności, tuż obok osiedla powstałego według jego projektu, nadano imię Bohdana Lacherta. Uroczystość ta zbiegła się ze 120-tą rocznicą urodzin zasłużonego architekta. 

Bohdan Lachert do końca swego życia pozostawał czynnym pedagogiem, uzyskał tytuł profesora zwyczajnego. Za całokształt swojej długoletniej twórczej działalności, otrzymał w 1984 r. nagrodę honorową SARP. 

Spadkobierczyni tradycji wielkiego dziadka, architekt Ewa Lachert-Stryjkowska prowadzi pracownię architektoniczną pod nazwą „Lachert, Architekci od Pokoleń”. 

Bohdan Lachert pochowany jest na cmentarzu Wojskowym na Powązkach. 

Franciszek Trynka 

21 czerwca 2020 roku
Wystawa "Awers/rewers. Architekt Bohdan Lachert" Wrocław
Fot. Franciszek Trynka
Copyright ©2020 Warszawa Express, All Rights Reserved.
Przygotowanie strony: Sławomir Chodorski
Liczba odwiedzin: 40532