POWSTANIE WARSZAWSKIE DZIEŃ PO DNIU

6 SIERPNIA 1944

W nocy z 5 na 6 sierpnia odizolowany dotychczas Mokotów odzyskuje łączność ze Śródmieściem. Kanałami ze Śródmieścia przedostaje się na Mokotów komendantka składnicy meldunkowej w Alejach Jerozolimskich Elżbieta Ostrowska „Ela”. Jak wspomina, przeprawa trwała kilkanaście godzin w skrajnie trudnych warunkach. Trzeba było iść ciasnymi kanałami ściekowymi w kompletnych ciemnościach. Trasa liczy dwa kilometry. Przebiega między innymi pod aleją Szucha, gdzie mieści się siedziba Gestapo. Wejście do kanału znajduje się w Alejach Jerozolimskich róg Wilczej, wyjście na skrzyżowaniu ulic Szustra i Wiktorskiej. 

Na Woli, o godzinie 6.00 rusza natarcie oddziałów gen. Reinefahrta na cmentarze ewangelickie przy ulicy Obozowej. Po koncentrycznym ogniu, Niemcy wypierają powstańców z cmentarza kalwińskiego i ewangelickiego. Przeciwuderzenie doprowadza do odbicia cmentarzy. Sytuacja jest jednak krytyczna. W walkach ciężkie rany odnoszą: dowódca Obwodu Wola, podpułkownik Jan Tamowski "Waligóra" i dowódca "Parasola" kapitan. Adam Borys "Pług". 

Podczas walk w rejonie cmentarza kalwińskiego ginie Krystyna Wańkowicz, córka Melchiora Wańkowicza. Świadkiem jej śmierci był jej dowódca, Janusz Brochwicz – Lewiński. 

Gen. Tadeusz Komorowski „Bór” podejmuje decyzję o ewakuacji Komendy Głównej AK i Delegatury z dotychczasowej siedziby w fabryce Kamlera na Woli w kierunku Starego Miasta. Nowa kwatera Komendy Głównej mieści się teraz w szkole przy ul. Barokowej 6. 

Grupa gen. Reinefartha z brygadą Oskara Dirlewangera, złożoną z kryminalistów i przestępców, nacierają wzdłuż ulic: Wolskiej, Chłodnej, przez plac Mirowski, Hale Mirowskie, dalej Elektoralną w kierunku Żelaznej Bramy. W ramach akcji "czyszczenia arterii wschód-zachód" mordują ludność cywilną, podpalają domy. Po południu niemiecka odsiecz przebija się przez Ogród Saski do pałacu Saskiego i pałacu Brühla, gdzie łączą się z grupą gen. Stahela, od początku walk w mieście zablokowaną przez powstańców. 

Spychane przez Niemców, wobec braku broni i amunicji, zgrupowanie kpt. Gustawa Billewicza „Sosny” wycofuje się z rejonu browarów przy Grzybowskiej do gmachu Sądów na Lesznie. Stąd w następnych dniach przechodzi na Stare Miasto. Do Śródmieścia, po ciężkich walkach, wycofują się z Woli oddziały pod dowództwem kpt. Wacława Stykowskiego „Hala”. Obsadzają m.in. zabudowania browaru Haberbuscha i Schielego przy ul. Ceglanej. Dzięki zgromadzonym dużym zapasom jęczmienia magazyny browaru staną się w następnych tygodniach walki olbrzymim spichlerzem dla głodujących powstańców i mieszkańców Warszawy. 

W rejonie ul. Królewskiej i placu Małachowskiego zostaje sformowane nowe Zgrupowanie "Bartkiewicza". 

W rejonie Alei Jerozolimskich, od Żelaznej i Dworca Pocztowego, wzdłuż Towarowej, Pańskiej, Grzybowskiej, z oddziałów NSZ, AK, ochotników oraz tych, których wybuch powstania zastał w Śródmieściu sformowano 2-batalionowe Zgrupowanie "Chrobry II". Jego twórcą jest major Leon Nowakowski „Lig”, który zostaje zastępcą mjr. Zygmunta Brejnaka „Zygmunta”. Rejon, gdzie operuje zgrupowanie będzie nazywane „Twardym Frontem”. 

W Śródmieściu Południowym Niemcy atakują pozycje Zgrupowania "Golski" broniącego się w gmachu głównym Politechniki Warszawskiej. Bezskutecznie atakują też pozycje powstańcze w Al. Jerozolimskich. 

Tego dnia na Starym Mieście w Katedrze Polowej odbywa się msza święta, a po niej defilada oddziałów powstańczych na ul. Długiej. Defiladę przyjmuje Komendant Główny Armii Krajowej, generał „Bór” Komorowski wraz ze sztabem. Defilują pododdziały staromiejskie. Jest to jedyna taka defilada w powstańczej Warszawie. 

Na Powiślu załoga Elektrowni nieprzerwanie wytwarza prąd dla walczącego miasta, a jednocześnie broni pozycji na Wybrzeżu Kościuszkowskim, chroniąc Powiśle od północy. 

Na Żoliborzu Powstańcy kontrolują obszar od pl. Inwalidów i al. Wojska Polskiego na południu, po ulicę Potocką na północy. W rękach powstańczych znajduje się także cały dolny Żoliborz. Marymont staje się ziemią niczyją. 

6 sierpnia, z inicjatywy hm. Kazimierza Grendy „Granicy” rozpoczyna działalność harcerska poczta polowa. Pocztą kieruje harcmistrz podporucznik Przemysław Górecki „Kuropatwy”. Działanie harcerskiej poczty wkrótce obejmuje zasięgiem całe miasto, wszystkie wyzwolone dzielnice. Listy mogą zawierać do 25 słów i podlegają cenzurze wojskowej. W każdej dzielnicy harcerze umieszczają kilka skrzynek z orłem i harcerską lilijką. Powstańcza poczta emituje własną serię znaczków pocztowych. Na znaczkach przedstawione zostają sceny walk w mieście. W poczcie polowej służy głównie młodzież. Średnio roznoszonych jest dziennie około 3,7 tys. listów. Są one dostarczane bezpłatnie. Wielu młodych posłańców pada od kul pełniąc tę potrzebną służbę. 

Na Ochocie, piekło „Zieleniaka” przeżywają mieszkańcy dzielnicy. „Zieleniak” to plac targowy otoczony murem przy ulicy Grójeckiej, który żołdacy z RONA wykorzystują jako obóz dla spędzanej ludność Ochoty. Świadomi potwornych zbrodni, grabieży i gwałtów, niepewni swego losu, ludzie koczują w koszmarnych warunkach. 

W Pruszkowie, na terenie warsztatów naprawczych taboru kolejowego Niemcy zakładają obóz przejściowy dla ludności cywilnej Dulag 121. Do obozu ma być kierowana wypędzana z Warszawy ludność cywilna. Tego dnia docierają już pierwsze transporty ludności, głównie z Ochoty. 

W koszmarnych warunkach do listopada przebywać będzie 650 tysięcy warszawiaków, stopniowo ewakuowanych z walczącej stolicy. Zdatni do pracy będą wywożeni na roboty do Niemiec. Podejrzanych o udział w powstaniu Niemcy wywożą do obozów koncentracyjnych, do Auschwitz lub Stutthof, nierzadko są oni rozstrzeliwani. Ludność tzw. niepotrzebna, czyli kobiety z dziećmi, starcy, chorzy i niedołężni, jest wywożona na tereny Generalnego Gubernatorstwa bez pomocy humanitarnej. 

W Moskwie Wanda Wasilewska wprowadza premiera Stanisława Mikołajczyka w błąd sugerując, że powstanie warszawskie nie wybuchło i sprowadza je do drobnych walk w dniu 1 sierpnia 1944.
Karol Karasiewicz 

6 sierpnia 2020 roku
Fot. MaSzt
Copyright ©2020 Warszawa Express, All Rights Reserved.
Przygotowanie strony: Sławomir Chodorski
Liczba odwiedzin: 191394