NIETUZINKOWY CHLEBOWSKI


Był człowiekiem nietuzinkowym o bogatej biografii, w której miało miejsce wiele niezwykłych faktów, wręcz sensacyjnych. Jego osobę warto dziś przypomnieć. 9 maja 2013 roku zmarł Cezary Chlebowski, historyk, publicysta, pisarz, działacz sportowy. 

Cezary Chlebowski (1928-2013) pochodził z rodziny szlacheckiej spod Jędrzejowa pieczętującej się herbem Poraj. Dorastał w patriotycznych tradycjach rodzinnych. Jego dziad, student pedagogiki Uniwersytetu Jagiellońskiego za udział w manifestacjach organizacji studenckich w 1905 roku został relegowany z uczelni. Natomiast dziad ze strony matki był podoficerem legionów Piłsudskiego i uczestnikiem wojny polsko-bolszewickiej. On sam zaczął edukację przed wojną, którą kontynuował na tajnych kompletach. Wcześnie wstąpił do harcerstwa, brał czynny udział w akcjach małego sabotażu. Wywieziony na roboty przymusowe z rodziną do Rzeszy. Dzięki znajomości niemieckiego przez jego ojca, przedwojennego nauczyciela, udało im się po przekupieniu strażnika zbiec i wrócić do Polski. Dotarli na Podlasie, gdzie zaczęli z ojcem pracę jako robotnicy leśni. Młody Cezary włączył się do działalności podziemnej AK, kontynuował akcje sabotażu wobec Niemców. Wraz ojcem i wujem wydawali i kolportowali biuletyny informacyjne, czerpiąc wiadomości z nasłuchu radiowego. Po przejściu frontu nadal działał i awansował w organizacji harcerskiej. Po maturze w 1947 r. przeniósł się do Warszawy, rozpoczął studia dziennikarskie na wydziale konsularnym Akademii Nauk Politycznych. W 1950 roku usunięty i pozbawiony stypendium oraz usunięty z harcerstwa z przyczyn politycznych po akcji tzw. ujawnienia się. Jego działalność była przyczyną bacznego zainteresowania SB. Za zorganizowanie przemarszu harcerskiego w rocznicę konstytucji 3 maja, po przesłuchaniu przez SB został dotkliwie pobity. Całe 20 lat do 1970 roku to ciągłe zmiany pracy i usuwanie pod byle pretekstem. W tym czasie zajmował się działalnością publicystyczną i sportową. Pisał do różnych pism sportowych, działał w związkach sportowych, głównie w narciarstwie. Na początku lat 50-tych pracował w dziale propagandy GKKFiT. Usunięto go za incydent podczas skoków narciarskich w Zakopanem. Będąc tam jak delegat komitetu „nie zapobiegł temu, że skoczek Stanisław Marusarz przeżegnał się przed skokiem”. 

W latach 1953-54 pracując w dziale reklamy i propagandy PZU został usunięty po następującym wydarzeniu. Na budynku PZU znajdował się neon reklamowy o treści „PZU ubezpiecza ciebie i twoje mienie”. Pewnego dnia z napisu zaświeciło się tylko: „PZU UBE…..iebie i twoje mienie”. Winnym uznano Chlebowskiego i wyrzucono go z pracy. 

Dopiero w 1969 roku ukończył studia dziennikarskie, a w 1980 wydział historii Uniwersytetu Warszawskiego. Jego praca doktorska dotycząca działalności AK na ziemiach wschodnich w latach 1941-1943, której recenzentem był m.in. prof. Gieysztor, została wysoko oceniona i nagrodzona także przez Radio Wolna Europa i Instytut Fulbrighta w USA. Powstała później książka „Wachlarz” (kryptonim ZWZ i AK w czasach okupacji) stała się bestselerem wydawniczym wydanym w ponad 100 tys. nakładzie. Całe życie od tej pory Chlebowski poświęcił badaniom i poszukiwaniom spraw związanych z działalnością AK, działalności podziemia niepodległościowego. Wiadomości czerpał także z częstych kontaktów z emigracyjnymi działaczami AK mieszkającymi po wojnie za granicą. Swoją pracę przekładał na wydawnictwa książkowe. Szczególnie bliskie były mu sprawy działalności partyzanckiej AK w Świętokrzyskiem, przede wszystkim działalność majora Jana Piwnika „Ponurego”. Był inicjatorem budowy jego pomnika w Wąchocku, oraz sprowadzenia jego prochów do Polski w uroczystym pogrzebie w klasztorze w Wąchocku. 

Cezary Chlebowski poświęcił znaczną część swojej pracy historyka badaniom działalności partyzanckiej oddziałów AK w Świętokrzyskiem. Opisał to w swoich książkach, z których największym uznaniem czytelników cieszyła się „Pozdrówcie Góry Świętokrzyskie”. 

Warto wspomnieć także o związkach partyzantki świętokrzyskiej z powstaniem warszawskim, o czym przypomina tablica pamiątkowa na dziedzińcu klasztoru Cystersów w Wąchocku. Powstańcy warszawscy z rejonu Żoliborza walczący na początku sierpnia mi.in. o Dworzec Gdański wycofali się do Puszczy Kampinoskiej. Brali udział w wielu akcjach utworzonego tam zgrupowania „Kampinos”. Pod koniec sierpnia 1944 roku miała miejsce trzydniowa bitwa oddziałów tego zgrupowania z Niemcami. Po tej bitwie znanej w historii jako bitwa pod Jaktorowem ocalałe oddziały AK przemaszerowały na południe w rejon Gór Świętokrzyskich, gdzie włączyły się do walki z tamtejszymi oddziałami. Legenda majora Piwnika „Ponurego” , jego heroiczna walka z hitlerowcami, zakończona jego śmiercią w bitwie w rejonie Nowogródka, jest wciąż żywa wśród mieszkańców.

Na koniec wspomnę o działalności Chlebowskiego po 1989 roku. Działał aktywnie w komitecie katyńskim, był członkiem Komisji do badania zbrodni hitlerowskich w Polsce, członkiem Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, a także Rady Honorowej Budowy Muzeum Powstania Warszawskiego. Oprócz książek zajmował się do końca życia działalnością publicystyczną w Tygodniku „Solidarność”. W latach 90-tych współtworzył w TVP wraz z historykiem i dziennikarzem Dariuszem Baliszewskim program historyczny „Rewizja nadzwyczajna” poświęcony nieznanym wówczas, często po raz pierwszy ujawnianym faktom z działalności AK i podziemia niepodległościowego.

Cezary Chlebowski spoczywa na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach.

Franciszek Trynka

9 maja 2020 roku
Copyright ©2020 Warszawa Express, All Rights Reserved.
Przygotowanie strony: Sławomir Chodorski
Sed pede ullamcorper amet ullamcorper primis, nam pretium suspendisse neque, a phasellus sit pulvinar vel integer.
Liczba odwiedzin: 359854