POWSTANIE WARSZAWSKIE DZIEŃ PO DNIU

1 SIERPNIA 1944 (str 2)

Obszar Żoliborza, Marymontu i Bielan to Obwód 2 AK. Dowodzi podpułkownik Mieczysław Niedzielski „Żywiciel”. Liczebność etatowa obwodu wynosiła około 2460 ludzi. Na godzinę „W” stawia się 1200 ludzi. Obwód obejmuje cztery rejony. 

Rejon I Żoliborz „Żaglowiec”, dowódca kapitan Marian Kamiński ps. "Żaglowiec"; Rejon II Marymont „Żmija”, dowódca rotmistrz Adam Rzeszotarski "Żmija"; Rejon III Bielany „Żubr”, dowódca major Władysław Nowakowski "Serb", "Żubr”; Rejon IV Powązki „Żyrafa”, dowódca kapitan Kazimierz Nowacki "Witold", "Szkodnik", "Żyrafa". 

Oddziały "Żywiciela" mają za zadanie opanowanie od południa Cytadeli, Fortu Traugutta, Fortu Legionów i Dworca Gdańskiego. Od zachodu zdobycie Instytutu Chemicznego, Fortu Bema, Boernerowa i baterii armat przeciwlotniczych na Burakowie. Od północy zdobycie Centralnego Instytutu Wychowania Fizycznego, lotniska bielańskiego i Szkoły Gazowej na Marymoncie. 

Jednostki Wehrmachtu, SS i policji stacjonują w koszarach przy ul. Gdańskiej oraz w obozie leśnym na Bielanach, w Cytadeli, gmachu CIWF na Bielanach oraz Instytucie Chemicznym przy ul. Łączności. 

Walki zaczynają się już około godziny 14-tej. Batalion „Żaglowiec” atakuje Cytadelę, Dworzec Gdański, Fort Traugutta, Instytut Chemiczny i Fort Legionów. Wszystkie natarcia załamują się z ciężkimi stratami. Kompania „Żyrafa” i kompania „Żbik” nacierają na Fort Bema. W silnym ogniu zostają rozproszone. 

W nocy komendant obwodu podpułkownik Mieczysław Niedzielski „Żywiciel” zarządza ewakuację do Puszczy Kampinoskiej. Pozostaje oddział porucznika Adama Rzeszotarskiego „Żmii”, który organizuje obronę w rejonie placu Wilsona.
Kwatera Żywiciela na Cmentarzu Wojskowym
Fot. MaSzt
OBWÓD AK 3 WOLA, kierowany przez majora Jana Tarnowskiego „Waligóra”, liczebność etatowa ok. 2500 ludzi, na godzinę „W” około 1000 ludzi (40% stanu etatowego). Obwód podzielony jest na 3 rejony. 

REJON 1. obejmuje obszar Górce – Babice – Boernerowo, dowódca – por. Stanisław Gabryszewski „Ballo”, „Wieczorek”. Zadania postawione dla sił rejonu to z terenów Ulrychowa i willowej dzielnicy Koła uderzyć na szkołę lotniczą i koszary na Boernerowie. Po zdobyciu tych obiektów wspólnie z oddziałami żoliborskimi zaatakować lotnisko na Bielanach. 

REJON 2. Koło, dowódca porucznik Wacław Stykowski „Hal”. Siłami Zgrupowania I miały za zadanie zdobyć składnicę materiałów pędnych między ulicami Ostroroga i Wawrzyszewską (tzw. „Naftusia” przy ulicy Kozielskiej 4). Natarcie miały wesprzeć siły Obwodu AK Żoliborz. Zgrupowanie II miało zdobyć zabudowania szkół przy ul. Ożarowskiej róg Deotymy, oraz przy ul. Deotymy róg Zawiszy. Zgrupowanie III miało utworzyć linię obronną na pętli tramwajowej wzdłuż ulicy Księcia Janusza w kierunku Urlychów – Boernerowo. Zgrupowanie IV miało zdobyć szkołę przy ul. Gostyńskiej oraz warsztaty kolejowe przy ulicy Sokołowskiej 

REJON 3, Czyste, dowódca kapitan Stanisław Stefaniak „Stefan”. Oddziały tego rejonu miały opanować obiekty przy ul. Skierniewickiej, Grzybowskiej i Dworskiej, opanować Dworzec Zachodni, Fort Wolski oraz utworzyć linię obronną na torach za Dworcem Zachodnim do ulicy Wolskiej. 

Jednostki Wehrmachtu znajdują się w koszarach przy ul. Zawiszy i ul. Sokołowskiej, baza saperska (Pionierpark) w Forcie Bema; jednostka Schutzpolizei w placówce przy ul. Żelaznej (Nordwache). Od kilku dni na Woli wyładowują się przywiezione z Włoch elementy Dywizji Pancerno - Spadochronowej „Hermann Göring”, liczące łącznie ok. 1000 żołnierzy i 20 czołgów. 

O godzinie „W” uderzają jedynie siły 2 rejonu oraz jeden oddział 1 rejonu. Ich natarcie załamuje się. Niemcy urządzają obławę i rozstrzeliwują schwytanych powstańców. W rejonie 3 niski stan osobowy oddziałów (40% stanu etatowego), brak broni i zdecydowane działanie niemieckich jednostek garnizonu Warszawy, wspieranych przez obecne na tym terenie jednostki frontowe, paraliżują działania powstańców. 

W Obwodzie 3, powstańcom udaje się zdobyć szkołę przy ul. Gostyńskiej i zorganizować obronę na ul. Długosza, Ostroroga, Obozowej i Młynarskiej. Mieszkańcy Woli wspomagają powstańców. W oknach i balkonach pojawiają się biało – czerwone flagi, do budowy barykad wynoszone są wszelkie możliwe ciężkie sprzęty. Barykady budowane są na ulicy Karolkowej przy Dworskiej (dziś Kasprzaka), na Młynarskiej – przy skrzyżowaniu z Wolską użyto przewróconych wozów tramwajowych. Do punktów werbunkowych np. przy ulicy Młynarskiej przyjmowani są mężczyźni zdolni posługiwać się bronią oraz przeszkolone sanitariuszki.  

Oddziałami AK w Obwodzie 4 Ochota dowodzi podpułkownik Mieczysław Sokołowski „Grzymała”. Stan liczbowy obwodu wynosił ok. 1500 żołnierzy. W skład obwodu wchodziła też Wojskowa Służba Kobiet licząca ok. 400 osób w oddziałach sanitarnych i łączności. Na godzinę „W” ok. 1000 ludzi (50 – 60 %). Obwodu podzielony był na 3 rejony. REJON I to Ochota, Szczęśliwice. Oddziałami dowodził kapitan Tadeusz Jasiński "Zych". REJON II obejmuje obszar ulic Narutowicza, Wawelska, Filtrowa. Siłami dowodzi kapitan Eugeniusz Kosiacki "Korczak". Rejon III to obszar od ul. Barskiej po Dworzec Zachodni, oddziałami powstańczymi dowodzi porucznik Andrzej Chyczewski "Gustaw". 

Jednostki Wehrmachtu znajdowały się w czworoboku ulic: Koszykowa – 6 Sierpnia – Sucha – aleja Niepodległości (gmachy Wyższej Szkoły Wojennej i Oficerskiej Szkoły Saperów). Jednostki SS stacjonowały w rejonie ulic Wawelskiej (gmach Wyższej Szkoły Nauk Politycznych), Tarczyńskiej oraz na rogu ulic Raszyńskiej i Niemcewicza. A także dwie kompanie Schutzpolizei i żandarmeria w Domu Akademickim przy pl. Narutowicza. 

Oddziały IV Obwodu Ochoty miały opanować koszary w Domu Akademickim przy placu Narutowicza obsadzone przez ok. 350 funkcjonariuszy Schutzpolizei, koszary w budynkach Akademii Nauk Politechnicznych i Dyrekcji Lasów Państwowych obsadzonych przez dwie kompanie SS, w sile ok. 300 żołnierzy, koszary w budynku szkoły przy ul. Tarczyńskiej 8, gdzie stacjonowała kompania SS w sile ok. 150 żołnierzy. 

Oddziały powstańcze miały też zamknąć i utrzymać prowadzące przez dzielnicę drogi przelotowe, a więc osłaniać Warszawę od południowego zachodu. 

O godzinie „W” powstańcy atakują wyznaczone cele, jednakże bez sukcesów. Załamują się natarcia na koszary niemieckie na pl. Narutowicza w budynku Akademików i na ul. Tarczyńskiej. Powstańcy zdobywają za to dawny gmach Marynarki Wojennej na rogu Wawelskiej i al. Żwirki i Wigury. Większość rozbitych oddziałów zbiera się w kamienicach w rejonie ulic Asnyka i Niemcewicza. Na odprawie ze sztabem i dowódcami oddziałów powstańczych, komendant obwodu podpułkownik „Grzymała” wydaje rozkaz odejścia do Lasów Sękocińskich. W czasie marszu doszło do starcia pod Pęcicami. Część zgrupowania zostaje rozbita. Wziętych do niewoli powstańców Niemcy rozstrzeliwują. 

Na Ochocie pozostały nieliczne siły Obwodu 4, które opanowują niewielkie kwartały dzielnicy. W rejonie ulic Barska i Kaliska, zbierają się powstańcy z oddziałów 3 rejonu, z obsady Monopolu Tytoniowego z ulicy Kaliskiej, a nawet uciekinierzy z więzienia Mokotowskiego. Powstaje Reduta Kaliska. Jednym z dowódców zostaje porucznik Andrzej Chyczewski "Gustaw". Przetrzebiony oddział ppor. "Stacha" oraz niedobitki innych oddziałów zajmują kwartał zwartej zabudowy mieszkalnej zamykający się ulicami Wawelska, Uniwersytecka, Malinowskiego i Pługa. Powstaje Reduta Wawelska. 

5 OBWÓD AK obejmuje dzielnicę Mokotów. Siłami AK dowodzi podpułkownik A. Hrynkiewicz „Przegonia”. Obwód podzielony jest na 6 rejonów. Rejon 1 obejmuje obszar ulic Podchorążych i Szwoleżerów, dowodzi rotmistrz Stefan Smolicz "Wrak". Rejon 2, obszar Sielce i Siekierki, siłami dowodzi kapitan Ryszard Degórski "Brzoza". Rejon 3, plac Unii Lubelskiej oraz ulicy Bagatela, dowódca kapitan Leon Światopełk-Mirski "Tomasz Łucznik". Rejon 4, Pole Mokotowskie, dowodzi kpt. Zygmunt Karol Peitler "Zygmunt". Rejon 5, obszar Sadyby i wieś Czerniaków "Oaza", dowódca por. Melchior Czesław Szczubełek "Jaszczur". Rejon 6, południowa część Górnego Mokotowa z Rakowcem, Służewcem i Ursynowem, dowódca podpułkownik Stanisław Kamiński "Daniel". 

Zgodnie z początkowymi założeniami walki w Warszawie, na Mokotowie dyslokowany jest pułk ochrony Sztabu KG AK „Baszta”, który tworzą trzy bataliony: Bałtyk, Olza i Karpaty. W momencie wybuchu powstania terenem operacyjnym pułku miał być Górny Mokotów od ulicy Narbutta na północy, a na południu dochodzić do Wyścigów Konnych. 

Na Mokotowie jednostki Wehrmachtu znajdują się w koszarach artylerii przeciwlotniczej przy ul. Puławskiej (Flakkaserne) oraz w szkole przy ul. Grottgera. Ponadto jednostki SS zajmują koszary przy ul. Rakowieckiej (SS-Stauferkaserne), w Domu Wedla przy ul. Puławskiej oraz w szkole przy ul. Kazimierzowskiej. Na ulicy Dworkowej oraz przy ul. Willowej stacjonuje żandarmeria dowodzona przez podpułkownika Göde. Na Polach Mokotowskich znajdują się baterie artylerii przeciwlotniczej. W rejonie ulicy Rakowieckiej stacjonuje kompania ciężkich czołgów z 5 Dywizji Pancernej SS „Wiking”. 

Siły niemieckie w rejonie operowania „Baszty”: ok. 1400 esesmanów z różnych jednostek, 800 żołnierzy Luftwaffe, ok. 250 żandarmerii, kompania czołgów (10 czołgów) z 5 Dywizji Pancernej SS „Wiking”. 

O godzinie 17-tej, oddziały Obwodu Mokotów oraz oddziały „Baszty” atakują wyznaczone cele. Załamują się ataki powstańcze na posterunki i koszary niemieckie przy ul. Szwoleżerów, 29 Listopada, Woronicza, Fort Mokotowski, warsztaty Bruna, na tor jeździecki na Służewcu. Niemcy wspierani artylerią i bronią ciężko bez trudu rozbijają większość akcji powstańczych. Wziętych do niewoli powstańców rozstrzeliwują, dobijają rannych. Powstańcy zajmują pl. Unii Lubelskiej, ale zostają zatrzymani przy ul. Bagatela. Udało się zająć szkołę przy Różanej. 

Wobec przewagi nieprzyjaciela, dużych strat i braku łączności z dowództwem pułku, wieczorem większość sił obwodu wychodzi z miasta do Lasów Kabackich oraz do Lasów Chojnowskich. 

Pozostaje Batalion „Bałtyk”, który organizuje obronę między ul. Odyńca, Goszczyńskiego, Puławską i al. Niepodległości.


DALEJ CZYTAJ NA STRONIE 3
Copyright ©2020 Warszawa Express, All Rights Reserved.
Przygotowanie strony: Sławomir Chodorski
Sed pede ullamcorper amet ullamcorper primis, nam pretium suspendisse neque, a phasellus sit pulvinar vel integer.
Liczba odwiedzin: 638487