WIELKI POWRÓT PASTORAŁÓW

Na warszawskie ulice powracają pastorały. To nie sprawka biskupa, lecz stołecznego konserwatora zabytków 

Chodząc ulicami Warszawy, możemy natknąć się na tzw. pastorały – latarnie elektryczne z początku wieku z charakterystycznym wysięgnikiem w kształcie biskupiej laski. W Warszawie przetrwało ich zaledwie kilkaset, z czego kilkanaście jest w 100% oryginalnych. Dzięki działaniom stołecznego konserwatora zabytków repliki pastorałów sukcesywnie wracają na ulice miasta. Przykładem wzorowo przeprowadzonej restytucji jest np. plac Trzech Krzyży, na którym wśród oryginalnych pastorałów z 1904 i z 1907 roku możemy spotkać repliki z 1923 i z 1926 roku, oraz ulice Miodowa i Kapucyńska, gdzie można zobaczyć repliki pastorałów z 1904 roku. Stylowe latarnie świecą również na ulicy Podczaszyńskiego na Bielanach. 

Pierwsze latarnie elektryczne zostały zainstalowane na ulicach Warszawy w 1906 roku. Podstawa miała beczkowaty, zwężający się ku górze kształt. Ozdobiona była czterema niewielkimi elementami w kształcie liści. Nazywano je pastorałami ze względu na fakt, że ich wysięgniki tworzyły charakterystyczny zawijas w kształcie biskupiego pastorału. Rozświetliły ulicę Warecką, Mazowiecką, Kredytową i Trębacką. Pojawiły się również na placu Saskim, w Ogrodzie Saskim, na placu Trzech Krzyży oraz na placu Wareckim (dziś plac Powstańców Warszawy). „Światło elektryczne pali się równo, nie drga i w oczy zbyt nie razi, siła światła nie wszędzie jednak jest jednakowa. Najsłabiej palą się latarnie na placu Saskim, przed odwachem wojskowym, na ulicy Erywańskiej i hr. Berga, gdzie światło przybiera odcień fioletowy — łagodniejszy dla oczu wprawdzie, ale też słabszy pod względem oświetlenia. [...] Na ulicach gdzie po raz pierwszy zabłysły miejskie latarnie elektryczne, wzmógł się znacznie ruch spacerowy. Po północy połowę latarń pogaszono” - komentował zdarzenie na łamach prasy jeden z dziennikarzy „Kurjera Warszawskiego”. 

Do wybuchu pierwszej wojny światowej warszawskie ulice rozświetlane były przez 900 pastorałów, część z nich służyła również do podtrzymywania przewodów trakcyjnych sieci tramwajowej. Specjalnie przeznaczony do tego celu model został wprowadzony w 1907 roku. 

Po zakończeniu działań wojennych wprowadzono kolejne, bardzo różniące się między sobą modele. W 1923 o dyniowatej podstawie ozdobionej kwiatowymi girlandami, z syrenką z wieńcem laurowym i koroną na puszcze rewizyjnej, i w 1926 o bardzo prostym, wąskim trzonie, bez zdobień, z herbem syrenki na klapce skrzynki. 

Trudne czasy dla warszawskiego oświetlenia nastały wraz z wybuchem II wojny światowej. Po jej zakończeniu zasadniczo nie było lepiej. Zabytkowe lampy zastępowano nowymi modelami. W 1982 roku przeprowadzono inwentaryzację i istniejące pastorały znalazły się w rejestrze zabytków. Naliczono ich wtedy 840 (do rejestru nie wpisano pastorałów z placu Trzech Krzyży, znalazły się tam dopiero w 2004 roku). Do naszych czasów przetrwała jedynie połowa, z czego kilkanaście jest oryginalnych. Z oryginalnymi pastorałami, oprócz wspomnianego placu Trzech Krzyży, zetkniemy się np. na ulicy Profesorskiej. W tym miejscu świeci pastorał z 1923 roku. A także na ul. Bytomskiej, którą oświetla zabytkowa latarnia z 1926 roku.
Fot. ZDM / materiały prasowe
Magdalena Kuc

10 listopada 2020 roku
Copyright ©2020 Warszawa Express, All Rights Reserved.
Przygotowanie strony: Sławomir Chodorski
Liczba odwiedzin: 194487