ARCHEOLODZY NA CMENTARZU ŻYDOWSKIM

Za nami pierwsze w Polsce badania archeologiczne prowadzone na cmentarzu żydowskim zgodnie z poszanowaniem żydowskiego prawa religijnego. 

Zakończył się pierwszy etap badań archeologicznych cmentarza żydowskiego przy ulicy Okopowej. Prace prowadzone były na zlecenie Fundacji Dziedzictwa Kulturowego, zgodnie z przepisami o ochronie zabytków oraz z poszanowaniem restrykcyjnego żydowskiego prawa religijnego, które zabrania odsłaniania szczątek zmarłych. Dla Żydów cmentarz to „bet chaim” – dom zmarłych, miejsce, w którym zmarli oczkują na przyjście Mesjasza. Szczątków nie można ekshumować ani zmieniać ich miejsca pobytu. 

Przedmiotem zainteresowań archeologów był teren kwatery nr 1, która zlokalizowana jest w pobliżu głównego wejścia na cmentarz. Jest to najstarsza część nekropolii z początku XIX wieku. 

Podczas eksploracji terenu odsłonięto ciągi komunikacyjne w postaci brukowanych alejek, odnaleziono m.in. dużą ilość butelek po różnego rodzaju produktach farmaceutycznych i spożywczych, kilka monet z końca XIX i początku XX wieku oraz niewypał z czasów II wojny światowej. Ciekawym znaleziskiem są sygnowane cegły, pochodzące z cegielni funkcjonujących w tamtych czasach na terenie miasta. 

Podczas prac odnaleziono kilka nagrobków dotychczas nieznanych osób oraz udało się odsłonić, niewidoczne do tej pory, fragmenty płyt nagrobnych — macew z bardzo ciekawymi, rzadko stosowanymi motywami dekoracyjnymi. Jeden z nich przedstawia wiewiórkę trzymającą w łapkach orzech, która symbolizuje człowiek zgłębiającego Torę. Odsłonięto również macewy z fragmentami złoceń oraz wielokolorowych zdobień. 

„Warszawa w okresie II wojny światowej została niemalże doszczętnie zniszczona. Po społeczności żydowskiej nie pozostał prawie żaden ślad, raptem kilka budynków i ten cmentarz. I to właśnie paradoksalnie cmentarz przy ulicy Okopowej o życiu warszawskich Żydów mówi w tej chwili najwięcej. Dlatego tak ważne jest, żeby ten unikatowy zabytek konserwować i badać w sposób najbardziej profesjonalny” - powiedział dr Michał Laszczkowski, Prezes Fundacji Dziedzictwa Kulturowego, która sprawuje opiekę nad cmentarzem. 

Badania archeologiczne przeprowadzone na terenie cmentarza to pierwszy etap prac, które mają zakończyć się w 2021 roku. 

Cmentarz żydowski przy Okopowej został założony w 1806 roku. Jego teren to 33,4 ha. Nekropolia jest jedną z największych w Europie. Szacuje się, że zostało pochowanych na niej ok. 250.000 osób: przywódców duchowych, polityków, osób zasłużonych dla polskiej kultury, gospodarki i życia społecznego. Jest jedynym cmentarzem żydowskim w Warszawie, na którym nadal chowani są zmarli. Właścicielem cmentarza jest Gmina Wyznaniowa Żydowska w Warszawie. 

Badania archeologiczne cmentarzy żydowskich są bardzo rzadkie, zwłaszcza w Polsce. Jedyny okres, w którym były do tej pory prowadzone, to czasy PRL-u, kiedy to duchowi przywódcy społeczności żydowskich nie mieli na nie żadnego wpływu. 

Magdalena Kuc 

14 października 2020 roku
Fot. materiały fundacji
Copyright ©2020 Warszawa Express, All Rights Reserved.
Przygotowanie strony: Sławomir Chodorski
Sed pede ullamcorper amet ullamcorper primis, nam pretium suspendisse neque, a phasellus sit pulvinar vel integer.
Liczba odwiedzin: 352902